COP31’de finansman başlığında ayrılık sürüyor

Birleşmiş Milletler’in 31. iklim müzakereleri COP31, Türkiye ve Avustralya’nın eş başkanlığında Antalya’da düzenleniyor. Zirvede, gelişmekte olan ülkelere yönelik yıllık iklim finansmanının 2035’e kadar 1,3 trilyon dolara çıkarılması ve fosil yakıtlardan çıkışın toplumsal maliyetlerinin nasıl paylaşılacağı müzakere ediliyor.

Konferans başkanlığını Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum yürütürken müzakerelere Avustralya İklim Değişikliği ve Enerji Bakanı Chris Bowen liderlik ediyor. COP, 1992’de ilk BM iklim anlaşmasını imzalayan yaklaşık 200 ülkeyi bir araya getiriyor.

Zirve, küresel sıcaklık hedeflerine ilişkin uyarıların yoğunlaştığı bir dönemde yapılıyor. BM Çevre Programı’nın ekim ayında yayımladığı raporda, sıcaklık artışını 1,5 dereceyle sınırlama fırsatının büyük ölçüde kaçırıldığı, ancak hızlı ve keskin adımlarla yüzyıl sonuna doğru bu seviyeye yeniden dönülebileceği belirtiliyor. Bilim insanları, güçlü bir El Nino’nun insan kaynaklı iklim değişikliğiyle birleşmesi halinde 2027’nin kaydedilen en sıcak yıllardan biri olabileceği uyarısında bulunuyor.

Finansman tartışmasının temelinde, paranın hangi kaynaklardan sağlanacağı var. 2024’te Bakü’de düzenlenen COP29’da taraflar, gelişmekte olan ülkelere sağlanan yıllık finansmanı 100 milyar dolardan 2035’e kadar 300 milyar dolara çıkarma ve kamu ile özel kaynakların katkısıyla toplamı yıllık 1,3 trilyon dolara ulaştırma konusunda anlaşmıştı.

Gelişmekte olan ülkeler, gelişmiş ülkelerin kamu bütçelerinden sağlayacağı desteğin düzenli biçimde ele alınacağı resmî bir müzakere alanı talep ediyor. Gelişmiş ülkeler ise özel sektör ve diğer finansman kaynaklarına da odaklanılması gerektiğini savunuyor. COP31’in taslak gündeminde finansman konusu yer alsa da gelişmekte olan ülkelerin istediği ayrı başlık bulunmuyor; bu görüş ayrılığı açılış müzakerelerinde de tartışma yarattı.

Fosil yakıtlardan uzaklaşmanın maliyetinin işçilere ve belirli bölgelere yüklenmemesi için tasarlanan adil geçiş de zirvenin gündeminde. Kömür madenlerinin kapanması ve ağır sanayinin dönüşmesi, bu sektörlerde çalışanların iş ve gelirlerini, ayrıca sektörlere bağlı bölgelerdeki yaşam koşullarını etkileyebiliyor.

Brezilya’nın Belem kentindeki COP30’da, dönüşümün sosyal maliyetini yönetmek üzere uluslararası bir mekanizma kurulmasına karar verilmişti. Kararda insan hakları ile işçiler, kadınlar, yerli halklar, engelli bireyler, göçmenler, gençler ve kayıt dışı çalışanların katılımına dikkat çekildi.

Sivil toplumun Belem-Antalya Adil Geçiş Mekanizması (BAM) adını verdiği yapının görevi, finansmanı ve fosil yakıtlardan çıkışla ilişkisi henüz netleşmiş değil. Haziran 2026’daki Bonn görüşmelerinde farklı seçenekleri içeren taslaklar hazırlandı.