Erken girdap bozulmasıyla kutup havası güneye ilerliyor

Kuzey Kutbu üzerindeki kutup girdabı, kayıtlardaki en erken tarihte zayıflayıp dağılırken güçlü El Nino’nun da devrede olması, Kuzey Yarım Küre’de kış hava koşullarının seyrini belirsizleştirdi. ABD ve Avrupa’nın bazı bölgelerinde bu hafta kutup girdabındaki bozulmayla ilişkili olabilecek soğuk hava etkili olacak.

Kutup girdabı, üst atmosferdeki güçlü rüzgarların Kuzey Kutbu’nun soğuk havasını çevreleyerek kutup çevresinde tutmasıyla oluşuyor. Dünya yüzeyinin yaklaşık 16 ila 48 kilometre üzerindeki stratosferde bulunan bu yapı, Kuzey Yarım Küre’nin kış hava modellerini etkileyebiliyor.

Son haftalarda zayıflayan girdabın rüzgarları tersine dönerken stratosfer hızla ısınıyor. “Büyük ani stratosferik ısınma” adı verilen bu olayın ardından kutup havası güneye ilerleyebiliyor ve soğuk hava dalgası ihtimali artabiliyor.

Büyük stratosferik ısınma olayları çoğunlukla ocak-mart döneminde görülüyor. Daha önceki en erken örnekler 1968 ve 2025 yıllarında 28 Kasım’da kaydedildi. Bu yılki bozulmanın neden bu kadar erken yaşandığı ise henüz bilinmiyor.

Bazı araştırmalar El Nino’yu daha zayıf kutup girdabı ve daha sık görülen büyük bozulmalarla ilişkilendiriyor. Ancak St Andrews Üniversitesinden atmosfer bilimci Simon Lee, El Nino’nun bu olaydaki rolünün kesinleşmediğini belirtiyor; mevsimin erken döneminde yaşanan gelişmenin etkilerinin nerede ve nasıl ortaya çıkacağını anlamak da güç.