214 sinyal incelendi, beyaz cücenin eş yıldızı doğrulandı

Avustralya’daki Murchison Widefield Array (MWA) radyo teleskobunun 2024’ün sonlarında tespit ettiği ve yaklaşık 8 dakikada bir tekrarlayan radyo sinyalinin kaynağı belirlendi. GPM J071507-114153 adı verilen kaynağa ilişkin çalışma, sinyalleri Güneş benzeri bir yıldızın yörüngesindeki beyaz cüceyle ilişkilendirdi.

Araştırmaya göre Aralık 2024 ile Eylül 2025 arasında bu kaynaktan toplam 214 radyo sinyali kaydedildi. Araştırmacılar, yaklaşık 100 saatlik radyo verisini işleyerek beyaz cücenin yörüngedeki hareketini takip etmeye yetecek netlikte bulgular elde etti.

uzun periyotlu geçici radyo kaynakları

Araştırmanın başyazarı astronom Sam McSweeney, bulguların sinyallerin doğrudan beyaz cüceden veya onun yakınındaki bir bölgeden kaynaklandığını gösterdiğini belirtti. Keck Gözlemevi’nde yapılan takip gözlemleri, beyaz cücenin eş yıldızının Güneş’in de içinde bulunduğu G tipi yıldız sınıfından olduğunu doğruladı.

Uzun aralıklarla tekrarlanan bu sinyaller, astronomide “uzun periyotlu geçici radyo kaynakları” olarak sınıflandırılıyor. Daha önce bu tür kaynaklar çoğunlukla beyaz cüce ile kırmızı cüceden oluşan ikili yıldız sistemlerinde gözlemlenmişti; bilinen 12 kaynaktan en az dördünün bu tür sistemlerde bulunduğu belirlenmişti.

GPM J071507-114153, beyaz cücenin Güneş benzeri bir yıldızla birlikte bulunduğu bu sınıftaki ilk örnek oldu. Beyaz cüceler, yaşamlarının sonuna gelen yıldızların dış katmanlarını uzaya bırakmasının ardından geriye kalan yoğun çekirdeklerden oluşuyor ve zamanla soğuyor.

Araştırmacılar, beyaz cüceden gelen radyo sinyallerini kullanarak Güneş benzeri eş yıldızda meydana gelen patlamaları da tespit etti. Araştırmanın sorumlu yazarlarından Natasha Hurley-Walker, radyo dalgalarıyla 5 bin ışık yılından daha uzaktaki bir yıldızda yaşanan fırtınaların saptanabilmesini dikkat çekici bir gelişme olarak değerlendirdi.

Uzun periyotlu geçici radyo kaynaklarına yönelik kapsamlı çalışmalar 2022’de hız kazandı. O yıl incelenen bir kaynağın sinyalleri yaklaşık 18 dakikada, bir yıl sonra tespit edilen başka bir kaynağın sinyalleri ise yaklaşık 21 dakikada bir tekrarlanıyordu; bu aralıklar kaynakları hızla dönen nötron yıldızları olan pulsarlardan ayıran özellikler arasında yer alıyor.

Araştırmacılara göre bu tür radyo kaynaklarının incelenmesi, geleneksel gözlem yöntemleriyle bulunması zor beyaz cücelerin tespit edilmesine yardımcı olabilir. Benzer sistemlerin keşfi, yıldızların evrimi ve ikili yıldız sistemlerindeki etkileşimler hakkında yeni bilgiler sağlayabilir.