Maya döneminden göllere cıva mirası

Science Advances dergisinde yayımlanan araştırma, Maya uygarlığının güçlü olduğu dönemde Meksika'nın Yucatán Yarımadası'ndaki göllerde cıva kirliliğinin arttığını ortaya koydu. Çalışmada, bu kirliliğin su canlılarına zarar vermiş olabileceği belirtildi.

ABD'deki Auburn Üniversitesi öncülüğünde yürütülen araştırmada Cobá ve Xcach göllerinin tabanından alınan tortu örnekleri incelendi. Örnekler, göllerdeki cıva miktarının Maya uygarlığının güçlü olduğu dönemlerde belirgin biçimde yükseldiğini gösterdi.

Xcach Gölü'nde milattan sonra 720 yılı civarında ölçülen cıva yoğunluğu, göl tabanındaki canlılar için ciddi zarar riski taşıyan modern sınır değerinin yaklaşık dokuz katına çıktı. Kirliliğin bazı dönemlerde yaklaşık 300 yıl boyunca yüksek seviyelerde kaldığı belirlendi.

Cıva miktarının yükseldiği dönemlerde algler, bazı bakteriler, küçük kabuklular ve böcek larvaları da ciddi biçimde azaldı. Araştırmacılar, kirliliğin kaynağı olarak Mayaların tapınak süslemelerinde, duvar resimlerinde ve cenaze törenlerinde kullandığı cıva içeren kırmızı mineral zinober üzerinde duruyor.

Zinoberin kullanıldığı alanlardan yayılan cıva, yağışlar ve toprak erozyonuyla göllere taşınmış olabilir. Araştırma, kirliliğin balık ve diğer su ürünleriyle beslenen insanları da etkilemiş olabileceğini değerlendiriyor ancak Maya halkının cıvaya ne ölçüde maruz kaldığını doğrudan belirlemiyor; kuraklık, ormansızlaşma ve erozyon da dönemin çevresel sorunları arasında sayılıyor.