Azerbaycan'daki araştırma yer altı volkan ağını ortaya çıkardı

Namaz Yusubov, İbrahim Guliyev ve Şelale Hüseynova'nın Güney Hazar Havzası'nın Azerbaycan kesiminde yürüttüğü sismik araştırma, daha önce bağımsız olduğu düşünülen çamur volkanlarının yer altında ortak besleme kanallarıyla birbirine bağlandığını ortaya çıkardı. İki ve üç boyutlu sismik verileri inceleyen çalışma, Aralık 2025'te Geological Journal dergisinde yayımlandı.

Araştırmacılar, oluşumların tek bir büyük çamur volkanı sistemi oluşturduğunu belirledi. Çalışmada ayrıca Azerbaycan'ın kara ve deniz alanlarında daha önce kayıtlara geçmemiş yeni çamur volkanları tespit edildi.

Sismik verilerin yeniden değerlendirilmesi, bölgenin jeolojik haritasındaki bazı sınıflandırmaları da değiştirdi. Daha önce kaya katmanlarının kıvrımlanmasıyla oluşmuş antiklinal yapılar olarak tanımlanan bazı oluşumların, tortul ve akışkan hareketleriyle meydana gelen çamur volkanları olduğu saptandı.

Magma yükselişiyle oluşan klasik volkanlardan farklı olarak çamur volkanları, yer altındaki tortul ve akışkanların yüzeye doğru hareket etmesiyle oluşuyor. Sismik kayıtlar, incelenen yapıların köklerinin Oligosen ve Miyosen dönemlerinde oluşan Maykop Grubu'nun tabanına uzandığını gösterdi; besleme kanallarının dallanmaları Alt Pliyosen Üretken Serisi'nin üst seviyelerine yakın yerlerde yoğunlaşıyor.

Bölgesel jeolojik evrimin yeniden kurulması, çamur volkanı faaliyetleri ile tortul katmanlardaki kıvrımlanmaların gelişimi arasında mekânsal ve zamansal uyum bulunduğunu ortaya koydu.

Araştırmaya göre çamur volkanlarının besleme kanalları, derinlerdeki petrol ve gazın yer altında göç etmesinde geçiş yolu işlevi görebilir. Ekip, çalışmanın yeni ticari petrol veya gaz rezervleri bulmayı değil, volkanların yer altı mimarisini, besleme kanallarının kökenini ve hidrokarbon sistemleriyle ilişkili jeolojik süreçleri anlamayı amaçladığını bildirdi.